Temat szkoleniowy:
Współpraca rodziców i nauczycieli w planowaniu
i realizacji statutowych zadań szkoły
Pobierz prezentację dotyczącą tego szkolenia - archiwum samorozpakowujące się [288 KB]
lub w formacie .ZIP [248 KB]- kliknij tutaj
1. Wstęp
Rodzina i szkoła są środowiskami, które mają niewątpliwie największy wpływ na rozwój dzieci, powinny więc współdziałać ze sobą, aby dostarczyć im możliwie najwięcej doświadczeń niezbędnych do pełnego rozwoju. Mimo istnienia tak oczywistej przesłanki współpracy między nauczycielami i rodzicami rodzina i szkoła zajmują się dzieckiem równolegle lub nawet konkurują ze sobą, rzadziej zaś działają wspólnie.
Zarówno nauczyciele, jak i rodzice korzystają z szansy na wzajemną współpracę w niewielkim stopniu. Przyczyna takiego stanu rzeczy wynika ze złych doświadczeń jednej i drugiej strony.
W PRL szkoła miała za zadanie oderwać młodzież od rodziny, tradycji, religii. Nauczyciele izolowali się od rodziców, kwestionowali ich prawa, instrumentalnie traktowali ucznia.
W opinii badaczy największą przeszkodą we właściwych relacjach współczesnego rodzica i nauczyciela jest brak zaufania z obu stron. To nienajlepsze wzajemne ustosunkowanie ma wiele przyczyn, m.in.: stereotypy i uprzedzenia wywołujące negatywne oczekiwania (postrzeganie siebie bardziej jako cenzorów i sędziów niż partnerów współpracy, obawa przed krytyką i obarczaniem winą za niepowodzenia szkolne uczniów), obronne nastawienie wynikające z wcześniejszych doświadczeń (swoich własnych i dzieci). Dodatkowym czynnikiem niesprzyjającym pozytywnym relacjom jest bardzo niekorzystny i krytyczny wizerunek szkoły i nauczycieli w środkach masowego przekazu.
Praca nad nowym wymiarem współpracy szkoły i rodziców wymaga obustronnego wysiłku. Warunkiem podstawowym i niezbywalnym, aby współpraca rodziców i nauczycieli była skuteczna w procesie edukacji dziecka, jest odbudowa zaufania obu stron i wiary w to, że wszystko, co robią i mówią sobie wzajemnie, będzie wykorzystane tylko do pomocy dziecku. Bez tego warunku wszystkie zmiany będą miały jedynie wymiar formalny.
2. Potrzeba współpracy szkoły i rodziców.
Współpraca dwóch najważniejszych środowisk wychowawczych - domu i szkoły - jest konieczna. We współczesnej szkole niestety zbyt często zdarza się, że owa współpraca ma charakter fasadowy i ogranicza się do zbierania funduszy oraz wykonywania społecznie przez rodziców drobnych prac usługowych czy remontowych. W kontaktach nauczycieli z rodzicami brakuje konstruktywnych rozmów. Często rodzice traktowani są jak intruzi ingerujący w pracę nauczycieli. Rodzice z kolei nie są zorientowani, a często zainteresowani działaniami podejmowanymi przez nauczycieli.
Rozwój dziecka zależy w dużej mierze od dobrego poznania jego możliwości i potrzeb. Rodzice są nieocenionym źródłem informacji o swoim dziecku, o jego słabych i mocnych stronach, potrzebach, zainteresowaniach, jego sposobach radzenia sobie z trudnościami. Dzięki rodzicom nauczyciel ma szansę spojrzeć na ucznia z szerszej perspektywy, lepiej zrozumieć jego szkolne funkcjonowanie. Niezwykle ważna jest też rola rodziców w samym procesie nauczania. Rodzice wspierają pracę dydaktyczną nauczyciela, kontrolując postępy dziecka, motywując je do systematycznej pracy, zapewniając mu odpowiednie warunki do uczenia cię i wytwarzając jego pozytywne nastawienie do nauki, nauczycieli i szkoły.
Z punktu widzenia rodziców kontakt z nauczycielami może też być niezwykle korzystny i owocny. Wiedza na temat szkolnego funkcjonowania dziecka pozwala rodzicom lepiej poznać jego rzeczywiste możliwości i dzięki temu formułować bardziej adekwatne wymagania i oczekiwania wobec niego, skuteczniej mu pomagać wtedy, gdy ma trudności. Możliwość współpracy ze szkołą może dawać rodzicom poczucie wpływu na to, co się dzieje z ich dziećmi, czego i w jaki sposób są uczone, jak są traktowane.
Rozpoczęcie przez dziecko nauki w szkole jest bardzo trudnym momentem dla jego rodziców. Są oni pełni obaw o to, jak ich syn czy córka będzie sobie radzić z nauką, czy szybko zaaklimatyzuje się w szkole, polubi swoich nauczycieli i kolegów. Niepokoją się też, jak dziecko wypadnie na tle klasy jaka będzie jego pozycja (czy znajdzie się wśród tych najlepszych, przeciętnych czy słabych). Obawy te są zupełnie naturalnym wyrazem troski o dziecko, ale też w jakimś stopniu mogą wyrażać lęk rodziców o to, jak zaprezentują się w swojej roli na tle innych ojców i matek oraz jak ocenią ich nauczyciele. Dla wielu rodziców bowiem sposób radzenia sobie przez dziecko z wymaganiami szkoły (przynajmniej na początkowych etapach nauki) jest swoistym sprawdzianem efektów ich dotychczasowych oddziaływań na dziecko, a więc testem ich kompetencji wychowawczych i starań. Nic więc dziwnego, że odczuwają niepokój, niepewność, a niekiedy nawet strach.
Obawy i niepokoje rodziców właściwie nie znikają do samego końca kariery szkolnej dziecka. Każdy rok przynosi bowiem zmiany, których opiekunowie się obawiają. Nawet jeśli dziecko radzi sobie dobrze w szkole i rodzice mają ogólnie pozytywne doświadczenia z kontaktów z nauczycielem, to i tak często dręczy ich niepokój, czy dziecko sprosta kolejnym, wyższym wymaganiom, czy nie spadnie jego motywacja do nauki, nie pogorszy się jego zachowanie, itp.
Większość rodziców deklaruje potrzebę, chęć i gotowość ścisłej współpracy ze szkołą, z nauczycielami. Formułują oni dość wyraźne oczekiwania dotyczące form i zasad tego współdziałania.
- Chcą, by nauczyciele na bieżąco informowali ich o postępach dziecka oraz o ewentualnych problemach, gdy te się pojawiają.
- Oczekują od nauczyciela nie tylko informacji o ocenach dziecka, lecz także wskazówek, nad czym i w jaki sposób z nim pracować.
- Chcieliby móc liczyć na radę i pomoc nauczycieli w rozwiązywaniu problemów wychowawczych. Oczekują od nich fachowej wiedzy, która mogłaby być im przekazana w formie ciekawych i dobrze przygotowanych prelekcji, wykładów, dyskusji.
- Oczekują od nauczycieli zrozumienia, wsparcia, nie zaś obarczania odpowiedzialnością za kłopoty dziecka.
- Chcieliby mieć poczucie wpływu na to, co się dzieje z ich dzieckiem w szkole, dlatego oczekują od nauczycieli otwartości na sugestie, prośby.
- Oczekują poszanowania swoich uczuć, więc nie chcą, by zastrzeżenia wobec nich samych oraz ich dzieci były zgłaszane w obecności innych rodziców.
Choć stosunek rodziców do nauczycieli jest niejednokrotnie nacechowany brakiem ufności, licznymi obawami, to jednak są oni gotowi do współpracy dla dobra dziecka; oczekują jednak, że to nauczyciele wykażą inicjatywę i nakreślą ramy tej współpracy. Nikt nie zastąpi nauczycieli w nawiązywaniu kontaktu z rodzicami uczniów, gdyż to oni są gospodarzami w szkole, im rodzice powierzają dzieci i od nich oczekują określenia kierunku współdziałania.
3. Prawdopodobne przyczyny trudności w kontaktach .
Z reguły najgorzej układa się współpraca z rodzicami dzieci, które mają trudności w nauce szkolnej. Rodzice tych dzieci:
- boją się, że nie będą naprawdę wysłuchani;
- nie chcą wysłuchiwać skarg na zachowanie i brak postępów w nauce dziecka, bo to obniża ich samopoczucie;
- przychodząc do szkoły "wcielają się" mimowolnie w rolę ucznia, a nierzadko nie wspominają szkoły z sympatią;
- generalizują swoje sądy o nauczycielach na podstawie własnych szkolnych doświadczeń i nieprofesjonalnych zachowań wobec ich dziecka;
- nie mają poczucia, że są rzeczywiście pożądani w szkole.
Z kolei nauczyciele dostrzegają u rodziców;
- małe zaangażowanie w sprawy szkolne,
- niechętne podejmowanie jakichkolwiek działań,
- małe zainteresowanie nauką dziecka,
- podważanie autorytetu nauczyciela poprzez negatywne nastawianie dziecka do nauki i szkoły.
Przyczyn takiego stanu rzeczy jest wiele. Nauczyciele:
- postrzegają rodziców jako zagrażającą im grupę;
- często czują się niedoceniani przez rodziców;
- sądzą, że rodzice nie mają do nich zaufania i że nie wierzą w ich dobre intencje;
- nie wierzą w możliwość rzeczywistego wpływania na zachowanie rodziców wobec dziecka, szczególnie w sytuacji, gdy rodzina jest patologiczna;
- nie mają umiejętności pracy z dorosłymi i nie czują się pod tym względem kompetentni;
- sami przeżywają różne problemy (brak czasu, brak satysfakcji finansowej, syndrom wypalenia zawodowego) i nie są w stanie wystarczająco dobrze zająć się problematyką pracy z dorosłymi;
- uważają, że ich zasadniczym zadaniem jest uczyć dzieci, a nie edukować rodziców.
Niezbyt pozytywne opinie rodziców o nauczycielach oraz nauczycieli o rodzicach utrudniają wzajemne relacje.
Przeszkodą w nawiązywaniu współpracy jest też niesłuchanie lub nieuważne słuchanie rozmówcy. Wiele rozmów z rodzicami prowadzi się w niesprzyjających warunkach: podczas przerw na korytarzu lub w miejscu, w którym ciągle ktoś lub coś zakłóca spokój, w sytuacji, gdy nauczyciel musi dzielić swą uwagę między rozmówcę a inne osoby, np. uczniów zajmujących się jakąś pracą lub bawiących się na boisku. Przeszkodą w uważnym słuchaniu jest też pośpiech, brak czasu, rozwlekły i niejasny sposób wyrażania się rozmówcy, no i wspomniane wcześniej, negatywne nastawienie obu partnerów rozmowy.
Dobra współpraca z rodzicami w zakresie pozyskiwania informacji o dziecku wymaga spełnienia kilku warunków:
- Należy przekonać rodziców, że wiedza o uczniu jest wykorzystywana jedynie do planowania jego efektywnej nauki.
- Trzeba zorganizować odpowiednie warunki do rozmowy, nauczyciel i rodzic musi mieć czas na rozmowę i być do niej przygotowany.
- Nauczyciele winni pytać rodziców o dziecko, zadawać istotne do diagnozy pytania, a rodzice udzielać rzetelnych odpowiedzi bez obawy, że zaszkodzą swojemu dziecku.
Żadne deklaracje o tym, że w szkole robi się wszystko dla dobra dziecka nie przekonają rodziców, że tak właśnie jest. Rodzice muszą mieć na to konkretne dowody. Najskuteczniejsze będą opinie innych rodziców, których dzieci otrzymały pomoc stosowną do ich potrzeb i w efekcie uzyskały wyniki w pełni satysfakcjonujące dla wszystkich: dziecka, rodziców i nauczycieli.
Innym sposobem przekonania rodziców do dzielenia się z rodzicami ich wiedzą o dziecku jest wyjaśnienie, jaki użytek zrobi się z tej wiedzy, a więc wspólne z rodzicami zaplanowanie działań wobec dziecka, w których zostaną uwzględnione otrzymane informacje.
4. Dobra współpraca szkoły z rodzicami.
Współdziałanie między szkołą a rodzicami spełnia kilka funkcji, m.in. służy wymianie informacji, doświadczeń i koordynacji oddziaływań, tworzenie lepszych warunków rozwoju dzieci, usprawnianie podejmowanych działań.
Podstawowymi warunkami efektywnej współpracy są:
- przekonanie obu stron o konieczności takiej współpracy;
- systematyczna wymiana informacji o dziecku, jego postępach i trudnościach oraz sposobach ich przezwyciężania;
- zaangażowanie nauczycieli i rodziców w stworzenie przyjaznej atmosfery w klasie, w szkolnej społeczności, w rupie rówieśniczej;
- wspólna dbałość o stwarzanie optymalnych warunków materialnych do nauki.
Szkoła powinna zbierać informacje o swojej pracy od głównego partnera, jakim są rodzice, które powinny służyć weryfikowaniu i doskonaleniu działań placówki. Najczęściej w tym celu wykorzystuje się ankiety przeprowadzane wśród rodziców i na podstawie wypływających wniosków ustala się kierunek i zakres działań usprawniających prace placówki.
Dobrą współpracę szkoły z rodzicami można poznać po:
- zadowoleniu rodziców z pracy szkoły;
- rzetelnych, dobrej jakości informacjach o pracy szkoły;
- zrozumiałych dla nich informacjach o rozwoju dzieci - rodzice wiedzą, jak rozwijają się ich dzieci, jakie mają osiągnięcia i na czym polegają ich trudności edukacyjne;
- opinii rodziców, że ze strony szkoły jest duży wysiłek komunikowania się z nimi i włączania ich w pracę szkoły;
- efektach edukacyjnych, które są wynikiem związków szkoły z rodzicami.
5. Formy kontaktu rodziców i nauczycieli.
Okazji do wspólnych spotkań nauczycieli i rodziców nie brakuje w szkole. Są to:
- indywidualne spotkania,
- spotkania ogólnoklasowe, tzw. wywiadówki,
- kontakt telefoniczny (szczególnie w czasach choroby dziecka);
- dostarczanie rodzicom szczegółowej oceny opisowej, np. w formie listu do rodziców zawierającego informacje o postępach i trudnościach dziecka, ale także propozycje konkretnych działań zaradczych, przedstawione w przystępny dla rodziców sposób (co najmniej raz w semestrze);
- spotkania w ramach "dni otwartych" szkoły, w czasie których można organizować wystawy i aukcje prac uczniowskich;
- wiadomości na specjalnie wydzielonych tablicach informacyjnych dla rodziców o udziale w różnego rodzaju zawodach, konkursach (najlepiej z dokumentacją fotograficzną);
- wycieczki i wyjścia poza szkołę współorganizowane przez rodziców;
- udział rodziców w zajęciach roli ekspertów, którzy prezentują wykonywany przez siebie zawód, swoje hobby lub opowiadają o wydarzeniach z historii szkoły, miejscowości, ze swojego życia;
- wspólne działania, np. przy okazji "Sprzątania świata" lub balu choinkowego;
- klasowe i szkolne uroczystości, np. wieczerza wigilijna lub Dzień Matki.
6. Rola rodziców w realizacji statutowych zadań szkoły.
Ostatnia nowelizacja ustawy wzmacnia role rodziców w wychowywaniu dzieci. Szkoła nie musi już zapoznawać rodziców z programem wychowawczym, który realizuje, ale obecnie musi ten program opracować wspólnie z rodzicami. Procedura uchwalania winna wynikać z regulaminu rady rodziców. Program wychowawczy szkoły musi wspierać rodziców w działaniach wychowawczych. Aby to osiągnąć, należy spełnić kilka warunków:
- nauczyciele i rodzice musza wspólnie nazwać najważniejsze dla nich wartości, postawy;
- rola nauczycieli jest opracowanie działań szkoły, które będą dostosowane do poziomu dzieci, a zarazem mogą być realizowane w warunkach szkolnych przez wszystkich nauczycieli;
- dyrektor jest odpowiedzialny za prezentację rodzicom wychowawczych działań szkoły w sposób jasny, zrozumiały dla nich; rodzice muszą rozumieć każde słowo programu, wiedzieć, jakie zadania za nim się kryją;
- uchwała rady rodziców nie może być podejmowana po to, aby spełnić wymaganie formalne, musi być świadomym pozwoleniem rodziców na zawarte w programie działania szkoły i poszczególnych nauczycieli;
- dyrektor w ramach sprawozdania o realizacji planu nadzoru pedagogicznego przedstawia rodzicom informację o stanie wychowania w szkole.
Aby działania wychowawcze szkoły były skuteczne, należy spełnić następujące warunki:
- System wychowawczy musi być spójny, tzn. musi być zgodność statutowych zadań wychowawczych, programu wychowawczego, obowiązków ucznia i wymagań na oceny zachowania.
- System ten musi być w szkole realizowany przez wszystkich nauczycieli
7. Przepisy prawne stanowiące o prawach rodziców.
Od lat w Polsce toczy się dyskusja dotycząca próby rozstrzygnięcia kwestii, kto tak naprawdę wychowuje dziecko. Wiele nieporozumień wynika z niezrozumienia i nieznajomości praw i obowiązków, zarówno przez rodziców jak i nauczycieli. Tymczasem regulują je przepisy prawne zawarte w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Art. 48.
- Rodzice mają prawo do wychowywania swoich dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami. Wychowanie to powinno uwzględniać stopień dojrzałości dziecka, a także wolność jego sumienia i wyznania oraz jego przekonania.
- Ograniczenie oraz pozbawienie praw rodzicielskich może nastąpić tylko w przypadkach określonych w ustawie i tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu.
Art. 53.
- Rodzice mają prawo do zapewnienia dzieciom wychowania i nauczania moralnego i religijnego zgodnie ze swoimi przekonaniami.(...)
Art. 70.
- Rodzice mają wolność wyboru dla swoich dzieci szkół innych niż publicznie. Obywatele i instytucje mają prawo zakładania szkół podstawowych, ponadpodstawowych i wyższych oraz zakładów wychowawczych.(...)
Art. 71.
- Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietnie i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych.
Podział ról w wychowywaniu reguluje również Ustawa o systemie oświaty. Dom to źródło wartości, tradycji, religii, szkoła natomiast to podstawa wychowania społecznego dzieci. Ostatnia nowelizacja ustawy wzmacnia rolę rodziców w wychowywaniu dzieci.
Sami rodzice nie zawsze mają wiedzę i świadomość swoich praw. Często postrzegają szkołę jako instytucję działającą w sposób autorytarny. Zdarzają się też rodzice, którzy po prostu powierzają swoje dzieci szkole na określoną liczbę godzin codziennie, traktując ją jako "przechowalnię".
Zgodnie z ustawą systemie oświaty, uwzględniając ostatnią nowelizację rodzice mają (indywidualne) prawo do:
- wcześniejszego rozpoczynania przez dziecko obowiązku szkolnego (dotyczy dziecka, które przed dniem 1 września kończy 6 lat);
- informacji o wymaganiach edukacyjnych wynikających z realizowania programu nauczania;
- informacji o postępach, trudnościach i specjalnych uzdolnieniach ucznia;
- informacji o zasadach wewnątrzszkolnego oceniania, w tym oceniania zachowania;
- wglądu do ocenionej pisemnej pracy kontrolnej ucznia;
- uzasadnienia przez nauczyciela ustalonej oceny ucznia;
- w przypadkach uzasadnionych orzeczeniem poradni psychologiczno-pedagogicznej prawo do obniżenia uczniowi wymagań edukacyjnych;
- informacji przed klasyfikacyjnym posiedzeniem rady pedagogicznej o przewidywanych dla ucznia ocenach śródrocznych i rocznych;
- egzaminu klasyfikacyjnego ucznia w terminie z nimi uzgodnionym;
- uzgodnienia ze szkołą pozostawienia dziecka na drugi rok w tej samej klasie, w przypadku ucznia klas I-III;
- indywidualnego programu lub toku nauki na wniosek rodziców lub za ich zgodą, w przypadku ucznia niepełnoletniego.
Prawa zbiorowe rodziców reprezentowanych przez radę rodziców są również ujęte w ustawie o systemie oświaty. Zgodnie z nią rada rodziców:
- opiniuje zestaw programów wychowania przedszkolnego, szkolny zestaw programów nauczania, szkolny zestaw podręczników (art.22a ust.2b);
- może występować do dyrektora i innych organów szkoły, organu prowadzącego szkołę oraz organu sprawującego nadzór pedagogiczny z wnioskami i opiniami we wszystkich sprawach szkoły (art.54 ust.10);
- w porozumieniu z radą pedagogiczną uchwala program wychowawczy szkoły oraz szkolny program profilaktyki (art.54 ust.2 pkt1a,1b);
- opiniuje program i harmonogram poprawy efektywności kształcenia lub wychowania szkoły (art.54 ust.2 pkt 2);
- opiniuje projekt planu finansowego składanego przez dyrektora szkoły (art. 54 ust.2 pkt 3);
- w porozumieniu z dyrektorem szkoły określa wzór jednolitego stroju dla uczniów (art. 64a ust.3);
- opiniuje podjęcie działalności w szkole przez stowarzyszenia lub inne organizacje (art.56 ust.20);
- ma prawo do udziału dwóch przedstawicieli rodziców w komisji konkursowej wybierającej dyrektora szkoły (art.36 ust. 5 pkt 1d);
- wybiera swoich przedstawicieli do składu rady rodziców (art.51);
- wnioskuje o dokonanie oceny pracy nauczyciela, w tym także oceny dyrektora szkoły (art.6a Karty Nauczyciela);
- opiniuje dorobek zawodowy nauczyciela z okres stażu, przed dokonaniem przez dyrektora oceny tego dorobku, w związku z ubieganiem się nauczyciela o awans zawodowy na wyższy stopień (art.9c ust.6 i 7 Karty Nauczyciela).
8. Zalety współpracy szkoły z rodzicami.
- Rodzice i nauczyciele mają wspólny cel - zależy im na rozwoju dziecka.
- Rodzice ponoszą odpowiedzialność za wychowanie własnych dzieci, szkoła ich z tego nie zwalnia.
- Rodzice są głównymi klientami szkoły, spodziewają się dobrego traktowania.
- Jednolite zasady postępowania wszystkich dorosłych są bardzo ważne w procesie wychowania.
- Rodzice mają ogromny wpływ na wartości przyswajanie przez dzieci szkoła musi dopełniać starania domu.
- Bez współdziałania z rodzicami szkoła nie poradzi sobie z takimi problemami jak agresja, patologie, itp.
- Profilaktyka (np. uzależnienie) musi obejmować także działania rodziny.
- Szkoła może pomóc rodzicom w ich problemach wychowawczych, rodzice mogą pomóc szkole w jej kłopotach organizacyjnych.
- Oczekiwania rodziców to ważna informacja dla szkoły planującej swoje zadania, a opinia rodziców o szkole może służyć poprawie jakości jej pracy.
- Rodzice maja prawo do rzetelnej informacji o swoim dziecku.
- Integracja grupy rodziców może przyczynić się do większej integracji dzieci w szkole.
- Wśród rodziców jest wielu fachowców, z których wiedzy i umiejętności szkoła może korzystać.
Aby budować przyjazną szkołę, określać priorytety i zasady jej funkcjonowania, potrzebny jest silny zespół nauczycieli i rodziców, który sprawnie się komunikując i dobrze wzajemnie rozumiejąc, stworzy wspólną wizję szkoły. Dzięki stałym i zorganizowanym kontaktom w takiej grupie, nauczyciele i rodzice mogą wymieniać doświadczenia, wspierać się i wspólnie dyskutować, dochodząc do jednolitych rozwiązań. Dzięki temu, że maja wspólne priorytety, uznają te same wartości i normy, mogą je razem konsekwentnie realizować.
Wskazówka dla rodziców: ZAUFAĆ NAUCZYCIELOM!
Wskazówka dla nauczycieli: POLUBIĆ RODZICÓW!
Opracowały: Anna Słomkowska-Fal
i Agnieszka Komorowska
Powrót do początku sztrony
